Q
terug

Toepassing van robotica en domotica in de Zorg; waar staan we?

E-health neemt een hoge vlucht. Apps, domotica en robotica lijken niet meer weg te denken uit de zorg. Een kleine meerderheid van 52 procent van de IT-beslissers in zorgorganisaties is momenteel actief bezig met robotica. Ze denken serieus na over de inzet van robots, experimenteren hiermee, of hebben reeds andere initiatieven ontplooid, zo blijkt uit recent onderzoek van Quint Wellington Redwood. De interesse in robotica stijgt, maar nemen de investeringen wel navenant toe? En hoe staat het met domotica? De aandacht in de media gaat volgens de opstellers van het WRR-rapport ‘De robot de baas’ vaak uit naar robots zoals we die uit sciencefictionfilms kennen: een ijzeren pop die met een blikken stem onze fabrieken, huiskamers en zorginstellingen binnenloopt. Maar wie zo’n ‘enge’ definitie van robots hanteert, mist veel van de belangrijke ontwikkelingen die nu gaande zijn. Onder een brede definitie vallen onder de term ‘robots’ niet alleen op fysieke robots, zoals Zora, Da Vinci en Paro, maar ook technologieën als ‘softbots’, kunstmatige intelligentie (Amelia), sensornetwerken en data analytics.

Robotica neemt zijn eerste stappen

Uit de ruim 30 kwalitatieve interviews van Quint met IT-beslissers blijkt dat robotica in nog geen van de organisaties volledig wordt ingezet. Er wordt veelal nog in toekomstige termen over robots gesproken. Enkele zorginstellingen geven aan op verschillende afdelingen begonnen te zijn met het inzetten van zogenoemde Zora-robots en tiny-robots. “Wij hebben twee Zora-robots op de zorgafdeling”. Anderen lopen tegen barrières aan. “Wij doen nog niets, hoewel onze bewoners van het verzorgingstehuis veel baat kunnen hebben bij robotica. Helaas kan ik de RvB hiervan nog niet overtuigen”, zo reageert een van de respondenten. Anderen boeken meer progressie. “Onze labs maken wél gebruik van robotica. Daarnaast hebben we operatierobots in het ziekenhuis.” Robotica is vaak nog geen onderdeel van het zorgproces. In de komende jaren gaat dit veranderen. “Binnen de thuiszorg hebben wij tiny robots. Wij hebben al veel stappen gezet, bijvoorbeeld met Alice, maar we zitten nog in de testfase.” Ook spreken de IT-beslissers over robots die op termijn administratieve taken van mensen kunnen overnemen. “Voor ons is dat echter nog toekomstmuziek”, aldus een geïnterviewde.

Verschillen tussen Cure en Care

De meeste IT-beslissers zijn goed op de hoogte van roboticatoepassingen en hebben ook al enkele stappen gezet. Het echte doorpakken blijft nog uit. Er is wel een duidelijk verschil in de wijze waarop ‘Care’ en ‘Cure’ mogelijke toepassingen van robotica in hun domein zien. Binnen Care is men vooral aan het experimenteren of bevinden de beide technologieën zich nog in de testfase. Binnen Cure is er nog weinig ruimte voor op dit moment. Deze onderzoeksbevinding spoort ook met de hypothese dat er in de Care meer repeterende handelingen met een minder dynamisch cliëntenbestand plaatsvinden. Robots zijn dan wellicht iets eenvoudiger effectief in te zetten. In zowel Cure- als Care-organisaties is er overigens een even groot percentage (14 procent) dat helemaal nog geen interesse heeft om robotica in te zetten.

En domotica dan?

Robotica spreekt misschien het meest tot de verbeelding, maar de ontwikkelingen op het gebied van domotica zijn veel concreter en praktischer. Naast investeringen in gebruikelijke apparatuur, zoals spelcomputers, televisie, radio, Wi-Fi, Spotify, camera’s en Netflix, worden in zorgorganisaties miljoenen geïnvesteerd in domoticatoepassingen. “Wij hebben initiatieven lopen op het gebied van e-health, beeldzorg, dwaaldetectie, valdetectie, sociale alarmering en beeldcontact”, zo verklaart een van de respondenten enthousiast. Apparaten worden steeds ‘slimmer’ doordat ze informatie verzamelen en combineren op basis van verschillende soorten sensoren, volgens onderzoeker Angelique Boekee,. Denk aan een minisensor die een valbeweging registreert. Maar ook aan apparaten die patronen herkennen en zelfstandig hulpdiensten of behandelaars inschakelen indien nodig. Een andere ontwikkeling is de toepassing van apparaten die zelfhulp (of training) mogelijk maken en/of de hulp van iemand op afstand faciliteren. Patiënten zijn hierdoor minder afhankelijk van professionals en hebben toegang tot Care wanneer dat hun, of de mantelzorger het beste uitkomt. Hierdoor wordt gepersonaliseerde Care mogelijk gemaakt. “Zou het niet veel geld en werk schelen als zorgbehoevenden via hun iPad contact kunnen hebben met verpleegkundigen? Of als er signalen afgaan in ‘de zorgcentrale’ wanneer medicijnen niet zijn ingenomen of de koelkastdeur openstaat?”, zo vraagt Monique Kremer zich terecht af in het genoemde WRR-rapport.

Outsourcing of partnership?

Omdat de ontwikkeling en inzet van zowel robotica als domotica zeker niet tot de primaire of secundaire activiteiten van een zorgorganisatie behoort, zal dit altijd leiden tot een outsourcingsconstructie of een partnership. Om de robotsamenleving dichterbij te brengen en Nederlandse bedrijven en uitvindingen een plek te geven, is het volgens de Delftse hoogleraar Biorobotica Martijn Wisse van belang te investeren in dergelijke samenwerkingsrelaties. Expliciete aandacht is daarbij gewenst voor het bevorderen van co-creatie, waarbij ontwikkelaars, producenten, en gebruikers, maar ook de mensen die moeten gaan werken met toepassingen, worden betrokken. Volgens Henk van Houten, CTO bij Koninklijke Philips, komt het in de thuiszorg regelmatig voor dat techneuten vaak mooie dingen maken omdat het technisch kan, maar mensen daar lang niet altijd behoefte aan hebben.

Onzekerheid stelt investeringen uit

Zorgorganisaties die met robotica en domotica aan de slag gaan, komen vanzelf in aanraking met een heel scala aan leveranciers, waaronder ook leveranciers die nog niet zo lang bestaan en dus geen lang trackrecord kunnen laten zien, volgens Wilco Bothof, partner bij Quint. Deze onzekerheid leidt er toe dat zorgorganisaties noodzakelijke investeringen soms achterwege laten of uitstellen. Dat is een gemiste kans, omdat robotica en domotica enorme mogelijkheden bieden. Dankzij zorg op afstand en robots die koffie rondbrengen kun je het personeel efficiënter inzetten op taken die er écht toe doen. Veiligheid blijft hierbij wel een issue. Zo gaat de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland naar aanleiding van enkele incidenten onderzoek doen naar de veiligheid van de nachtzorg. Er wordt vooral gekeken naar domotica en de ondersteunende technologie voor het nachttoezicht bij wakende en slapende zorgverleners.

Marktoverzichten zijn welkom

Nederland scoort in Europees perspectief relatief goed, maar vergeleken met bijvoorbeeld Japan en Singapore, lopen we echt achter als het gaat om domotica en robotica. Vooral domoticatoepassingen zijn de afgelopen vijf jaar veel geavanceerder geworden. Het rudimentaire karakter is snel verdwenen. “Wij investeren in zorg op afstand, e-health en domotica”, zo verklaart een respondent. “Domotica en innovatieprojecten doen wij niet zelf maar samen met leveranciers”, zo verklaart een ander. Marktoverzichten zijn dan altijd welkom. Om in die behoefte te voorzien, ontwikkelde Quint de ‘TechRadar domotica’, waarbinnen de belangrijkste domoticaleveranciers in kaart zijn gebracht aan de hand van de door hen geleverde functionaliteiten zoals: beveiliging, signalering en monitoring, medische begeleiding, meldingen en alarmeringen.

Geen investering zonder een toepassing

Over domotica, wearables en apps wordt wel het meeste nagedacht, maar dat wil nog niet zeggen dat hier ook het meeste in wordt geïnvesteerd. Dit is echter geen pleidooi om ongebreideld te gaan investeren, want: “geen investering zonder een toepassing””, stelt Wilco Bothof. Toch constateer ik dat zorginstellingen te ‘klein’ denken over robotica, domotica en artificiële intelligentie (AI). Hier en daar worden wat pilots opgestart en dat is het dan. Dat is jammer, want met AI kun je soms al binnen enkele dagen concrete resultaten boeken, zo bleek tijdens de Dutch Health Hackathon 2017.

Drie factoren voor een succesvolle digitale strategie

Iedere organisatie moet tegenwoordig beschikken over een digitale strategie, dus ook zorgorganisaties. In de optiek van Wilco Bothof zijn er drie succesfactoren die hierbij een rol spelen. Zorg dat je netwerken bouwt rondom chronische zieken, verleng je processen buiten de eigen organisatie en investeer in een betere patiënt/cliëntbeleving. Vooral met domotica kun je quick wins boeken. Via camera’s, sensoren en een beveiligde Skype-verbindingen worden alerts verzonden als iemand uit bed valt, een epileptische aanval krijgt, maar ook als de ijskast bijvoorbeeld nog open staat en medicatie niet wordt ingenomen. De kosten van nachtzorg kunnen drastisch omlaag als verplegers op afstand monitoren en checken of alles in orde is. Vanessa Evers, hoogleraar sociale robotica aan de Universiteit Twente doet onderzoek naar mens-robotinteractie. “Waarschijnlijker is dat we taken gaan delegeren: de robot om de vloer te dweilen, het bed te verschonen en standaardmetingen te verrichten, voedsel te halen en te brengen. De verpleger is ervoor om de hele mens te zien en werkelijk in te schatten hoe het met een patiënt gaat”, zo voorspelt Evers in het WRR-rapport.

Enkele voorbeelden

  • Stichting Philadelphia experimenteert met sociale robots in de zorg aan mensen met een verstandelijke beperking.
    De Da Vinci robot assisteert de chirurg bij moeilijke ingrepen via een kijkoperatie of een prostaatverwijdering vanwege prostaatkanker. Hierbij zit de chirurg met zijn hoofd en handen in een console waarin sterk vergrote 3D-beelden van de operatie te zien zijn. Door subtiele vingerbewegingen stuurt hij de instrumenten.
  • De Zora robot wordt onder meer ingezet voor de activering van ouderen in woonzorgcentra en op scholen voor jonge autistische kinderen. Zora is een kleine humanoid robot van 57 cm hoog met een aaibaar uiterlijk. De Zora robot kan communiceren, dansen, spelletjes spelen, voorlezen en bewegingsoefeningen doen.
  • De Paro snoezelrobot is een sociale robots voor demente bejaarden. Het zeehondrobotje, maakt volgens de berichten het leven van dementerende ouderen een stuk leuker.
  • Over Alice, een andere zorgrobot gemaakt van plastic en chips, is een hele documentaire gemaakt.

Conclusie

Vooralsnog lijkt het op grote schaal inzetten van robotica financieel nog een brug te ver. Met name domotica begint wel een ‘must have’ te worden voor Care-organisaties. Het is hierbij wel zaak om de investeringen zo op te schalen dat de baten goed meetbaar zijn in de businesscase. Denk hierbij aan een hogere kwaliteit van het zorgproces en een verbeterde cliënt- en medewerkerstevredenheid.

Bronnen:

  1. De robot de baas. Wetenschappelijke Raad voor het regeringsbeleid (WRR), Robert Went, Monique Kremer & André Knottnerus (red.), 2015
  2. Marktonderzoek Outsourcing van IT in de Zorg 2017, Quint Wellington Redwood, 2017. Zorgbeslissers kunnen het rapport hier  downloaden.

Wilco Bothof is partner en Angelique Boekee client director Healthcare & Life Sciences bij Quint Wellington Redwood

Dit artikel is verschenen in Boardroom Zorg

Tags
Digital Transformation